فصل اول_روانشناسی اجتماعی

انواع روش های تحقیق در روان شناسی اجتماعی


روانشناسی اجتماعی

فصل اول_روانشناسی اجتماعی

انواع روش های تحقیق در روان شناسی اجتماعی

¨      1- تحقیق آرشیوی(کتابخانه ای)

¨      2- تحقیق زمینه یابی

¨      3- تحقیق میدانی

¨      4- آزمایش طبیعی

¨      5- آزمایش میدانی

¨      6- تحقیق آزمایشگاهی

 

1- تحقیق آرشیوی (کتابخانه ای)

به تجزیه و تحلیل اطلاعات موجود در بایگانی ها و سوابق موجود در باره وقایع و رویدادهای گذشته می پردازد.

+ مزایای تحقیق آرشیوی

+ عطف به گذشته امکان پذیر است.

+ غیر عکس العملی بودن آن(آزمودنی پاسخ خود را در جهت خواسته محقق یا بر خلاف خواسته او ارائه کند).

—        - معایب تحقیق آرشیوی

—        - بی خبری از وجود اطلاعات بیشتر

—        - دسترسی به مطالب مورد نظر، اسناد و مدارک دشوار است.

—        - دشواری تعیین صحت و سقم اطلاعات متناقض در یک زمینه

—        2- تحقیق زمینه یابی

—        تحقیقی که در آن محقق بخواهد با نظر خواهی (باورها، نگرش ها و تجربه ها) از یک گروه نمونه، نظر یک جامعه آماری بزرگ را درباره موضوعات مختلف بداند.

+ مزایای تحقیق زمینه یابی

+ بدست آوردن اطلاعات نسبتاً دقیق  در خصوص یک جمعیت بزرگ

+ دست اول بودن اطلاعات

-          - معایب تحقیق زمینه یابی

-                 - عکس العملی بودن آن (بزرگ ترین عیب)

- نادرست بودن غیر عمدی پاسخ ها

-          - تجزیه و تحلیل داده ها پر خرج و وقت گیر است.

-          3- تحقیق میدانی

-          تحقیقی که در آن محقق مدتی در جامعه مورد تحقیق خود زندگی می کند و به تحقیق در مورد موضوع خاصی  در آن محیط می پردازد.

-          نکته ها:

-          * در تحقیق میدانی عنصر اصلی جمع آوری اطلاعات مشاهده است.

-          * محقق هیچ گونه دستکاری در محیط انجام نمی دهد و فقط تا آنجا که میتواند در مورد رویداد مورد نظر اطلاعات جمع آوری می کند.

–          + مزایای تحقیق میدانی

¨      + واقعی بودن

+ با توجه به طول زمان آن امکان جمع آوری اطلاعات درباره چند متغیر وابسته

+ تعمیم پذیری بالا

_ معایب تحقیق میدانی

_ رسیدن به روابط علت و معلولی دشوار است.

_ حضور محقق که باعث پاسخ عکس العملی می شود.

_ اشکال در منابع جمع آوری اطلاعات

_ هزینه آن زیاد است.

¨      4- آزمایش میدانی

¨      انجام طرح یک آزمایش توسط محقق در محیط طبیعی

+  مزایای آزمایش میدانی

+ اعتبار نتایج بالاست

+ پاسخ های عکس العملی پایین است.

+ رسیدن به روابط علت و معلولی

- معایب آزمایش میدانی

_ کنترل متغیرهای جانبی دشوار است(احتمال تأثیر گذاری متغیرهای کنترل ناپذیر).

_ تمام مسائل و جوانب و اثرات متغیر را باید از قبل در نظر گرفت.

_ نیّت آزمایشگر باید از آزمودنی پنهان باشد که ممکن است موجب سوء تفاهم و توقف آزمایش شود.

¨      5- آزمایش طبیعی

¨      آزمایشگر طرح آزمایش خود را پس از وقوع یک سانحه ی طبیعی اجرا می گند(مثل طوفان، زلزله و سایر حوادث طبیعی).

¨      + مزایای آزمایش طبیعی

¨      + قوی بودن متغیر آزمایشی

¨      + رسیدن به روابط علت و معلولی و فرضیه سنجی

¨      _معایب آزمایش میدانی

¨      _ احتمال وقوع کم

¨      _ ناگهانی بودن وقایع

¨      _ عدم کنترل متغیرهای مزاحم

_ دخالت محقق تحت تأثیر فاجعه

¨      6- تحقیق آزمایشگاهی

¨      انجام یک طرح آزمایشی در محیط آزمایشگاه.

¨      + مزایای تحقیق آزمایشگاهی

¨      +داشتن کنترل بالا روی متغیرهای آزمایش

¨      + گمارش تصادفی آزمودنی ها

¨      + یافتن روابط علت و معلولی

¨      _ معایب تحقیق آزمایشگاهی

¨      _ تعمیم پذیری پایین(با توجه به مصنوعی بودن شرایط).

¨      _ ویژگی تقاضا و نگرانی از ارزشیابی

¨      _ انتظارات آزمایشگر

 

 

فصل دوم

در ساعت 3 بعد از نیمه شب، یک افسر گشت پلیس، پسر جوانی را می بیند که از یک مغازه ی فرش فروشی خارج می شود در حالی که چند قالیچه ی نفیس را روی دوش خود حمل می کند. افسر پلیس به سوی جوان می دود و به از ایست می دهد و از او می خواهد دست های خود را بالا ببرد. اما او ناگهان سلاحی را از جیب خود خارج و به سوی پلیس شلیک می کند و پای او را زخمی می کند، ولی همکاران آن افسر پلیس مؤفق می شوند فوراً جوان را دستگیر کنند. در بازجویی معلوم می شود احمد جوانی است ترک تحصیل کرده از دبیرستان و بیکار.

—        نظریه های یادگیری(محرک - پاسخ)

اندیشه اصلی این رویکرد آن است که رفتار شخص محصول یادگیری های پیشین اوست و بهترین روش درک رفتار اجتماعی آن است که ارتباط های بین محرک و پاسخ را مطالعه کنیم.

* سه مکانیسم اصلی یادگیری

1- تداعی (شرطی پاسخگر یا کلاسیک)

یاد گرفتن این که رویدادی در پی رویداد دیگری می آید(علاقه داشجو از خود استاد به درس او).

2-تقویت (شرطی کنشگر یا عامل)

مردم یاد می گیرند متعاقب پاسخی که می دهند(انجام رفتار خاص) پیامد معینی رخ خواهد داد(کتک زدن خواهر و سرزنش والدین).

3- تقلید(یادگیری مشاهده ای)

یادگیری نگرش ها و رفتارهای اجتماعی با مشاهده ی نگرش ها و رفتارهای دیگران (سرمشق گرفتن) مانند یادگیری پرخاشگری از رفتار والدین

—        ویژگی های متمایز کننده رویکرد یادگیری از سایر رویکردها

1- علت رفتارها اساساً در تاریخچه ی یادگیری گذشته فرد نهفته است(برخوردهای پیشین).

2- علت رفتار را عمدتاً در محیط بیرونی جستجو می کند نه در تعبیر و تفسیر ذهنی فرد از آنچه روی می دهد(تداعی، تقویت و سرمشق).

3- هدف آن تبیین رفتار آشکار است نه حالت های روانی و ذهنی(تیراندازی به سوی پلیس).

—        نظریه های شناختی

اندیشه ی اصلی در این رویکرد آن است که رفتار یک شخص بستگی به شیوه ی درک او از موقعیت های اجتماعی  دارد.

اصول اصلی

این رویکرد قویاً تحت نفود دیدگاه گشتالت قرار دارد.

گشتالت واژه ای آلمانی به معنی شکل، هیئت یا الگو است.

از دیدگاه آنان مردم موقعیت ها را به صورت حاصل جمع تعداد زیادی از عناصر جدا جدا درک نمی کنند بلکه تصور آن ها از هر موقعیت به صورت یک کل پویاست و معتقدند وقتی رفتاری به اجزای آن یعنی پیوند های محرک – پاسخی تجزیه شود، جوهره آن از بین می رود.

فرض بنیادین: کل چیزی بیش از مجموعه اجزای خود است.

اندیشه های محوری در دیدگاه گشتالت

1- گروه بندی یا مقوله بندی(قوانین مشابهت، مجاورت، تجربه های گذشته و...).

2- قانون شکل و زمینه

—        نظریه های شناختی

1- اسناد علّی

2- شناخت اجتماعی

1- اسناد علّی

چگونه مردم از اطلاعات بدست آورده برای تعیین علل رفتار اجتماعی استفاده می کنند(اساساً به فرایند تعبیر و تفسیر یا قضاوت روی ویژگی های افراد یا اشیا در محیط توجه دارد).

2- شناخت اجتماعی

افراد اطلاعات اجتماعی درباره ی مردم، موقعیت های اجتماعی و گروه ها را چگونه پردازش می کنند.

—        سه حیطه ی تحقیقی در رویکرد شناخت اجتماعی

الف)- ادراک اجتماعی:

راه هایی را که مردم محرک های اجتماعی را درک و رمزگردانی می کنند بررسی می کند(توجه به برخی اعمال).

ب)- حافظه ی اجتماعی:

بررسی چگونگی اندوزش اطلاعات درباره ی مردم و رویدادهای اجتماعی(طرحواره ها و چگونگی بازیابی اطلاعات ذخیره شده).

ج)- قضاوت اجتماعی:

راه های تلفیق و ترکیب اطلاعات را به وسیله ی مردم برای رسیدن به نتایج درباره ی محیط اجتماعی(انتخاب رشته ی داوطلبان کنکور).

—        ویژگی های متمایز کننده ی رویکردهای شناختی با رویکردهای یادگیری

A)- رویکردهای شناختی به زمان حال تمرکز دارند نه به گذشته

B)- رویکردهای شناختی بر اهمیت ادراک یاتعبیر و تفسیر فرد از واقعیت ها تأکید دارند نه بر واقعیت یک موقعیت که ممکن از سوی یک مشاهده گر بی طرف دیده شود(تعبیر و تفسیر احمد از وضعیت موجود).

             نظریه های انگیزشی

این رویکرد بر عوامل انگیزشی که رفتار انسان را هدایت می کنند تمرکز دارد.

سه نظریه ی انگیزشی در روانشناسی اجتماعی

1- ارضای نیاز ( بر اساس دیدگاه فروید، برانگیخته شدن رفتار به وسیله ی سایق ها، تکانش ها و ...)

2- تصمیم گیری عقلایی (از کارهای اقتصاد دانان و بر اساس سود و زیان)

3- تبادل اجتماعی (از کارهای اقتصاد دانان بر اساس پاداش و تنبیه)

—        ارضای نیاز

این نظریه فرد دارای نیازهای مهم و انگیزه های خاص می داند که رفتارهای او در جهت ارضای آن نیازهاست (انتخاب همسرآینده). تصویری تکانشی از انسان که عمدتاً از سوی نیروهای درونی هدایت می شوند.

  • تصمیم گیری عقلایی

مخالف دیدگاه ارضای نیاز است و فرض آن ها این است که مردم تصمیم گیرنده های منطقی و عقلایی هستند که براساس بیشترین سود و کمترین ضرر دست به انتخاب می زنند(انتخابگری محاسبه گر و علمی)

نظریه ی انتظار ارزش

بر اساس این نظریه تصمیم ها بر مبنای دو عامل انجام می گیرد:

الف)- ارزش بازده های تصمیم های مختلف احتمالی

ب)- احتمال حصول هر بازده بر اثر گرفتن یک تصمیم احتمالی

(مانند خرید ماشین یا انتخاب های احمد:فرار،تسلیم یا تیراندازی)

نکته: نظریه ی انتظار – ارزش از جمله نظریه های رویکرد تصمیم گیری عقلایی است.

—        تبادل اجتماعی

تعامل میان فردی را بر مبنای سود و زیان آن برای هر شیوه ی احتمالی تعامل تحلیل می کند(مبادله ی پاداش یا تنبیه).

مانند تعبیر تبادل خصمانه بین احمد و افسر پلیس.

ویژگی های متمایز کننده رویکردهای انگیزشی با رویکردهای یادگیری

1- نظریه انگیزشی با مزایا و معایب نسبی پاسخ های احتمالی به موقعیت کنونی سر و کار دارند نه با عادت های آموخته شده در گذشته.

2- تحلیل های انگیزشی بسیار به حالت های درونی و نه فقط به محیط بیرونی ، متکی اند.

تفاوت ماهیت انسان در رویکردهای انگیزشی

                                                            تبادل اجتماعی

             ارضای نیاز                                                                      انتخاب عقلایی

تصویری تکانشی و هدایت با نیروهای درونی                   فرد انتخابگری محاسبه گر و تقریباً علمی

—        رویکردهای جامعه شناختی به روان شناسی اجتماعی

1- تعامل نمادین

2- نقش های اجتماعی

  • تعامل نمادین

تفاوت بین انسان و حیوان را در قابلیت ساختن و کاربرد نمادها می داند. دیدگاه تعامل نمادین تأکید بسیاری بر تعامل اجتماعی دارد. تعامل اجتماعی یعنی فرایندی که طی آن مردم معنی هایی را که در ذهن دارند به یکدیگر انتقال می دهند(کلامی و غیر کلامی).

دو مفهوم مهم در تعامل نمادین

1- تعریف موقعیت: رسیدن به درک مشترک از معنی رفتارهای یکدیگر بر مبنای تعامل(گروه تجسس)

2- خود یا نفس: مفهومی که ما از خود داریم، یعنی این که چه کسی هستیم و چگونه هستیم؟  مفهوم خود آئینه ای (ناتوان دیدن خود توسط احمد در نتیجه ی شکست های تحصیلی و توانا ارزیابی کردن خود در دزدی ).

—        نقش های اجتماعی

به هنجارها یا حقوق و مسئولیت هایی اطلاق می شود که در یک نظام اجتماعی به یک سِمت ویژه تفویض می شوند.

هنجارهای اجتماعی: شامل قواعد و انتظاراتی است درباره ی آنچه اعضای نظام اجتماعی باید باشند یا انجام دهند.

نظام اجتماعی: به هرگروه یا سازمان اجتماعی که افراد آن با هم در تعامل هستند گفته می شود. (مانند خانواده، دانشگاه یا کارکنان یک اداره).

دو رویکرد جامعه شناسان برای تحلیل نقش های اجتماعی

A)- رویکرد ساختار اجتماعی

B)- رویکرد فرایندهای تعاملی

  • رویکرد ساختار اجتماعی به نقش

این رویکرد تصورات به عاریت گرفته از تئاتر را به کار می برد. و معتقدند که جامعه مدت ها پیش از آنکه ما به عنوان افراد جامعه وارد صحنه شویم، وجود داشته و بسیاری از نقش های از پیش تعیین شده را به ما عرضه می کند و افراد را به عنوان بازیگرانی فعل پذیر تصور می کند.

—        رویکرد فرایند تعاملی به نقش

 بر خلاف رویکرد ساختار اجتماعی به نقش، افراد را به صورت ایجاد کنندگانی فعال( نقش سازی در جریان تعامل اجتماعی) که به مقیاس وسیع نمایشنامه های خود را می نویسند یا لااقل آن را اصلاح و ویرایش می کنند و شخصیت و منش خود را تعریف می کنند تصویر می کند. مانند نقش های افراد در ازدواج

نکته: از منظر این دیدگاه، یک عمل جرم انگیز، مانند هر عمل اجتماعی شامل توالی یک رشته انتخاب ها و رفتارهاست( مانند انتخاب این که از چه فروشگاهی سرقت کند).

نظریه های زیست شناختی

1- غریزه

2- جامعه شناسی زیستی

3- تفاوت های فردی

—        غریزه

بحث این است که اهمیت نقش غرایز چیست و هرکدام از آن ها چه اثری بر رفتار ما می گذارند.

  • جامعه شناسی زیستی

این رویکرد نظریه ی تحولی را برای تبیین رفتار به کار می برد ( نظریه ی داروین).

در این دیدگاه رفتار، حداقل تا حدودی به وسیله ی ژنتیک تعیین می شود، و الگوهای رفتاری در طول زمان به وسیله ی انتخاب طبیعی ژن های خاص تحول پیدا می کند. مانند پرخاشگری برای حفظ قلمرو و محافظت از فرزندان.

  • تفاوت های فردی

—        الف)- تفاوت بین افراد یک جنس(تفاوت بین پسرها و تفاوت بین دخترها

ب)- تفاوت بین دو جنس (تفاوت بین دختر و پسر)

—        الف)- تفاوت بین افراد یک جنس

—         1- تفاوت های ظاهری شامل: قد و وزن، رنگ پوست، چشم، مو و ...

—        2- تفاوت های ذهنی شامل: قدرت یادگیری، استعداد نقاشی، خواندن، نوشتن، سرعت عمل و ...

ب)- تفاوت بین دو جنس

دیدگاه زیستی درباره ی تفاوت های دختر و پسر

   *   دختر محصول کروموزوم های XX  و پسر محصول کروموزوم های XY

*    از نظر سازماندهی مغز دو نیمکره مغز پسرها نسبت به دخترها بیشتر تخصصی شده.

  • دخترها از نظر استعدادهای کلامی از پسرها بهترند(مانند: خواندن، املای کلمات هجی کردن، صحبت کردن و تلفظ دقیق).
  • پسرها در فعالیت های تجسم فضایی از دخترها عملکرد بهتری دارند(مانند: نقشه کشی، ریاضی، توانایی های مکانیکی، تجسم اشیاء در فضا و هندسه).
  • آستانه ی لمس و شنوایی دخترها پایین تر از پسرهاست.
  • بینایی پسرها بهتر از دخترهاست.
  • نظریه ی نقش

نقش عبارت است از کارکردهایی که یک شخص هنگام اشغال یک پست یا مقام در یک زمینه ی اجتماعی خاص باید انجام دهد (وابسته و هماهنگ به نقش های سایر افراد ).

انواع تعارض نقش

1- تعارض بین نقشی:

زمانی که فرد دارای چندین مقام مختلف است که انتظارهای ناهمخوان دارند(مثلاً یک فرد به عنوان پدر، همسر، برادر و ...).

2- تعارض درون نقشی:

وقتی که یک نقش خاص دارای انتظارات ناهمخوان در درون آن نقش است(مثل امتحان روانشناسی اجتماعی و ارائه ی کنفرانس در یک روز).

—        کمک های نظریه ی نقش به روانشناسی اجتماعی

نظریه ی نقش با کاربرد اصطلاحاتی نظیر الگوی نقش، نقش بازی کردن و قبول نقش به توضیح این که چرا رفتار مردم ممکن است با تغییر یافتن نقش آن ها در جامعه تغییر کند پرداخته است (نگرش های کارمندان و سیاست های کاری).

وضعیت نظریه ها در روانشناسی اجتماعی امروزی

روانشناسان اجتماعی به وضع نظریه های برد متوسط گرایش پیدا نموده اند. این نظریه ها می کوشند تا پدیده های ویژه ای از قبیل نگرش، پرخاشگری یا کنش های میان فردی را توجیه و تبیین کنند.

روند دیگر این است که اندیشه های مختلف نظریه های مختلف را با هم تلفیق کنند.(رفتار، اندیشه ها و احساسات).

فصل سوم

رفتار در گروهها

—            تعریف گروه:  گروه عبارت است از دو فرد یا بیشتر که با هم تعامل دارند به نحوی که هر یک می تواند در دیگری یا دیگران تاثیر گذاشته و از آنان متاثر شود )شاوه 1981(.

—            تعریف دوم از گروه:

گروه عبارت است از تعامل بین افراد، داشتن درک و تصور از دیگر اعضا، ایجاد پیوندهای عاطفی و وابستگی متقابل یا نقش های متقابل(دولاماتر 1974) .

—            تعریف واژه انبوهه ) تجمع)

—            مجموعه ای از افراد که با یکدیگر در تعامل نیستند. انبوهه می تواند به گروه تبدیل شود. مثال:تماشاچیان یک فیلم

شیوه های عمل در گروه ها

یعنی افراد گروه چگونه دور هم جمع می شوند، چگونه با یکدیگر ارتباط برقرار می سازند و چگونه عمل می کنند.

1- نفوذ اجتماعی

حضور دیگران چگونه رفتار فرد را تحت تأثیر قرار می دهد؟

آزمایش ”نورمن تریپلت“ که نخستین کوشش عملی برای نشان دادن تأثیر حضور دیگران بر عملکرد فرد بود، نشان داد که حضور دیگران حتی اگر عملاً به صورت گروه عمل نکنند نیز می تواتد در رفتار گروه مؤثر باشد.#

2- اثرات گروه تماشاچیان

در موارد زیادی ما به طور انفرادی عمل می کنیم، اما در عین حال متوجه هستیم که دیگران در حال تماشای ما هستند. بسیاری از مردم در حضور یک عده تماشاگر احساس ترس و اضطراب می کنند(سخن گفتن در برابر جمع)، اما در بعضی موارد حضور تماشاچیان می تواند به ما انرژی اضافه بدهد(بازی کردن در سالن پر از تماشاچی).

3- الگوی تأثیر اجتماعی

نظریه ای که نقش تماشاچیان را بر عملکرد افراد توضیح داده است.

عوامل مؤثر در تأثیر تماشاچیان از دید ” لاتانه ” (قیاس لامپ با الگوی تأثیر اجتماعی)

 

 

توضیحات

فرض اصلی

الگوی انگیزشی

در پاسخ های مسلط، (رفتارهایی که خوب آموخته شده باشند) حضور دیگران به افزایش سطح عملکرد منجر می شود و در رفتارهایی که خوب آموخته نشده باشند دچار تهییج افزایشی می شود، زیرا پاسخ های خوب آموخته شده با عمل کردن آن ها تداخل می کنند.

حضور دیگران منبع انگیزش یا تهییج است.

زایونک معتقد است

حضور صرف دیگران نیست که موجب برانگیختگی می شود، بلکه انتظار قضاوتی است که شخص فکر می کند تماشاگران نسبت به عملکرد او خواهند داشت.

حضور دیگران یک منبع سائق آموخته است.

کوترل معتقد است

حواس پرتی یک عامل مهم در بازداری اجتماعی است.

انگیختگی نتیجه تعارض بین پاسخ های احتمالی است.

محققان دیگر گفته اند

الگوی انگیزشی اثر یک گروه تماشاچی بستگی به تعداد منابع (تعداد دایره ها)، نیرومندی آنها (اندازه دایره ها) و فاصله آنها از فرد عمل کننده (طول پیکانها دارد).

 

الگوی انگیزشی تأثیر حضور دیگران

1 آسان سازی اجتماعی : توسط آلپورت(1920) به بهتر شدن عملکرد فرد به علت حضور افراد دیگر(حضور صرف نه تعامل بین یک شخص و تماشاچیان).

2 بازداری اجتماعی : توسط رینگلمن(1913) به کاهش در عملکرد فرد به علت حضور افراد دیگر.                    

—            نکته:

نتیجه نهایی همه الگوها یکی است: انگیختگی موجب افزایش سطح عملکرد در پاسخ های خوب آموخته شده و کاهش در سطح عملکرد در پاسخ های خوب آموخته نشده می شود.

الگوی انگیزشی در آسان سازی اجتماعی:

 

تماشاچیان فعال :

1 : نگرش های رقابتی : مردم در یک موقعیت متقابل سریع تر، اما بی دقّت تر از افرادی که در تنهایی هستند، کار می کنند(داشیل 1930).

2 : گروه همکوش : مبنایی برای مقایسه ایجاد می کند و ممکن است به ایجاد رقابت کمک کند. مشاهده رفتار دیگران مانند مبنایی برای عملکرد ماست. 

الف : شخصی که از ما بهتر عمل میکند = می تواند برای ما به عنوان قرینه رقابت آمیز عمل کرده در نتیجه عملکرد ما را بهبود بخشد.

ب : شخصی که مانند ما یا بد تر از ما عمل میکند = تأثیر چندانی بر عملکرد ما نخواهد داشت.

ج : شخصی که عملکرد بسیار برتر از ما دارد = تأثیر رقابتی کمتری خواهد داشت.

 

—            ویژگی های تکلیف و موقعیت در تأثیرات گروه همکوش

الف)- تکلیف ساده :

رقابت عملکرد را بهتر می کند یعنی نتیجه با پیش بینی های الگوی آسان سازی اجتماعی مطابق باشد.

ب)- تکلیف دشوار:

رقابت عملکرد را دچار اختلال می کند و همکاری در بهبود عملکرد گروه همکوش تأثیر مثبت دارد.

    مشخصه های گروه :  ترکیب گروه ، عملکرد گروه ، ساختار گروه ، پویایی گروه

 

 

 

 

—            سه وجه تفاوت گروه ها

1- اندازه(متغیر مربوط به ترکیب)

2- امکانات ارتباطی( متغیر مربوط به ساختار)

3- تجانس و هماهنگی(متغیر مربوط به پویایی)

اندازه

”اسلیتر“ در تحقیقات خود بر روی اندازه ایده آل گروه به این نتیجه رسیده است گروه های 5 نفری مناسب ترین تعداد برای انجام کارهای فکری است.

” آزبورن ”مبتکر اصطلاح بارش مغزی معیقد است که اندازه مطلوب برای گروه های حل مسئله 5 تا 10نفر است.

 

—            دلایل ساده انگاری بودن نتیجه گیری ها در مورد اندازه ایده آل گروه های حل مسئله

الف)- معیارهای متنوعی برای تعیین موفقیت وجود دارد. گروه های کوچکتر از نطر شرکت کنندگان راضی کننده تر است زیرا فرصت بیشتری برای ارائه نظرات خود دارند. اضافه شدن چند عضو دیگر مهارت های ضروری گروه را افزایش می دهد، اما می تواند به میزان مشارکت اعضای دیگر و روحیه آن ها لطمه وارد شود.

ب)- ساختار تکلیف با اندازه گروه تعامل دارد، بعضی تکالیف توسط یک نفر و برخی دیگر توسط چندین نفر قابل اجراست.

ج)- میزان سازمان یافتگی تکلیف با اندازه آن تعامل دارد.

 

—            امکانات ارتباط(ساختار)

بعضی مواقع، گروه های جهان واقعی کانال های مشخص و محدودی تعیین می کنند که پیام فقط از آن کانال ها می تواند عبور کند. مثال ارتباط اعضای هیئت علمی برای تماس با رئیس دانشگاه از طریق رئیس دانشکده.

شبکه های ارتباطی

به الگوهای تجویز شده ارتباط شبکه ارتباطی گفته می شود.

نمونه هایی از شبکه های ارتباط

 

 

 

شبکه های ارتباطی

 منجر به سازمان متمرکز می شوند ریرا فرد مرکزی به صورت محور در خواهد آمد.موقعیت مرکزی در این شبکه ها ارضا کننده شناخته شده و موقعیت های کناری روحیه ضعیفی خواهند داشت. وقتی بر حسب زمان صرف شده برای حل مسئله تعداد خطاهای انجام شده و تعداد پیام های رد و بدل شده مورد قضاوت قرار می گیرد دارای بیشترین کارایی خواهد بود. در سر و کار داشتن با مسائل مشکل، شبکه های چرخی کمترین کارایی را دارند و برای رسیدن به راه حل مسئله اطلاعات کمتری نیاز دارند.

زنجیری

شکلY

چرخی

امکان ایجاد یک رهبر مسلط را تسهیل نمی کند. در این گروه ها شخصیت های فردی و مهارت های اعضای گروه تعیین می کند که چه کسی رهبر خواهد شد. این شبکه ها روحیه بالاتری به افراد در همه موقعیت ها اعطا می کنند. در سر و کار داشتن با مسائل مشکل شبکه دایره ای بیشترین کارایی را بر حسب زمان صرف شده برای حل مسئله دارد.

دایره ای

و

هم پیوند

 

—             

—             

—            انسجام(چسبندگی،  روح نزدیک بودن، احساس ما بودن و جوّ عاطفی)

—             

—             

تعریف انسجام گروه:

یک ویژگی گروه که در آن نیروهای اعمال شده بر اعضا، برای ماندن در گروه بیش از کل نیروهایی است که می کوشد آن ها را به  ترک گروه وادار کند.

- گروه هایی که در آن اعضای گروه یکدیگر را دوست دارند و می خواهند در کنار یکدیگر باشند، گروه های منسجم اتد. گروه هایی که اعضای آن به یکدیگر جذب نشده اند و از هم پاشیده اند از انسجام پایین تری برخوردارند و همگونی در گروه های منسجم مورد تأکید قرار می گیرد.

 


فصل چهارم نفوذ اجتماعی و کنترل

 

نفوذ اجتماعی : کوششی عمدی از سوی یک فرد یا یک گروه برای ایجاد تغییر در عقاید  یا رفتار افراد.

نفوذ اجتماعی :

1 : تغییر نگرش یک نمونه از نفوذ اجتماعی = تغییر نگرش، نفوذی است که عمدتاً بر ادراک کلامی مبتنی است و فرض آن بر این است که رفتار انسان دارای مبنای شناختی است.

2 : راههای دیگر نفوذ انسانها :

الف : کاربرد استراتژی قدرت

ب : دستورات مستقیم

ج : تقاضا کردن

 

تعریف همنوایی :

1- تسلیم شدن به فشارهای گروهی وقتی که تقاضای مستقیمی از سوی گروه در مورد همرنگ شدن فرد با گروه انجام نگرفته است(دوو و رایتس من، 1984).

2- احساس فشار واقعی یا خیالی از سوی گروه به وسیله فرد که در نتیجه سبب تغییری در رفتار او می گردد(آرنسون، 1973).

مانند میکس صدای خنده در فیلم های کمدی

انواع همنوایی :  1 : مثبت  مثل  : در ساختن راه یا آماده کردن یک مزرعه ( همنوایی مثبت و تا همنوایی منفی )

2 همنوایی منفی :  حرکت خود جوش منفی دسته های اوباش برای تخریب ( همنوایی منفی و نا همنوایی مثبت )

 

مطالعات آزمایشگاهی کلاسیک در خصوص همنوایی

نوسط شریف و در مورد اثر حرکت خودزاد.

در حرکت های خودزاد افراد تحت تأثیر گفته های دیگران قرار می گیرند.

آزمایش های اَش در مورد همنوایی

آزمایش ادراک دیداری:

خطوط عمودی و انتخاب خط توسط یک دانشجو به همراه 6 آزمودنی دیگر(همدستان آزمایشگر).

آزمایش اصلی اَش

12 کوشش که در آن همدستان پاسخ غلط می دادند و تعداد زیادی کوشش های دیگر که همدستان پاسخ صحیح می دادند(32 درصد پاسخ ها نشان دهنده همنوایی بودند).

 

عوامل مؤثر بر همنوایی

مهمترین عامل کلیدی آشکار سازی یا دیده شدن است، یعنی این که رفتار یک فرد در یک موقعیت تا چه اندازه در معرض دید دیگران قرار دارد (آزمایش آلبرخت، ناشناخته ماندن، شنیدن صدا و دیده شدن).

عوامل مؤثر بر همنوایی از نظر گوردون

1- میزان همانند سازی با گروه

2- تصور فرد از نگرش گروه نسبت به ناهمنوایی(نگرش منفی گروه نسبت به ناهمنوایی)

3- تصوری که شخص از ارتباط خود با گروه دارد(پذیرش نقش که مستلزم همراهی با گروه است)

4- ویژگی های شخصیتی فرد(اطمینان به عقیده خود)

 

ویژگی های فردی مؤثر بر همنوایی :

1 تاریخچۀ موفقیت

2 نیاز به تأیید اجتماعی

3 مقام فردی

 

عوامل موقعیتی مؤثر بر میزان همنوایی :

1 حجم گروه و تعداد گروه : هرچه حجم گروهی که عقیده یکسانی را عرضه می کنند بزرگتر باشد آزمودنی ها بیشتر همنوایی خواهند کرد

2 میزان تلقی افراد به عنوان واحدهای مجزا :

موقعیت اول : 4 نفر به طور مستقل جواب نادرست بدهند.

موقعیت دوم : 4نفر در یک گروه جواب نادرست بدهند  (فشار همنوایی تأثیر کمتری دارد)

 

دلایل همنوایی :

1 : نفوذ اطلاعاتی  = فکر می کنند نظر جمع درست است و بر نظر خود آن ها ترجیح دارد.

2 : نفوذ هنجاری = وحشت داشتن از پیامدهای منفی مخالف به نظر آمدن با جمع(نشان دادن همرنگی)

 

انواع همنوایی بر مبنای دلایل همنوایی کردن

1- همنوایی خصوصی

2- همنوایی عمومی

همنوایی خصوصی(پذیرش حقیقی)

تغییر رفتار آشکار شخص + تغییر ذهنیت = اعتقاد به نظر دیگران

مانند آزمایش حرکت خودزاد شریف

همنوایی عمومی(تسلیم)

تغییرات سطحی و ظاهری در رفتار جهت کاهش فشار هنجاری (رفتار آن ها در خلوت با آن چه در جمع نشان می دهند تفاوت دارد).

مانند داوری درباره ی طول خطوط در آزمایش اَش

 

تفاوت های دو جنس از نظر همنوایی کردن

عواملی که میزان همنوایی در دو جنس را تحت تأثیر قرار می دهد

1 : آشنایی با موضوع  (سئوالات مردانه، زنانه و خنثی)

2: نوع فشار اجتماعی (همنوایی بیشتر زنان در زمانی که مورد مشاهده قرار می گیرند به دلیل تصورات قالبی)

 

دو نوع رفتار مغایر با همنوایی :

1 : استقلال رای = رفتاری است که بدون توجه به هنجارهای  به ظهور می رسد، مثل کسی که در لباس  پوشیدن تابع مد نیست

2 : ناهمنوایی = پاسخ هایی که مخالف پاسخ های اکثریت در بیشتر موارد باشد. مثل کسی که لباس هایی می پوشد که با هنجار گروهی مغایر است

                                                                       

خصوصیات افراد مستقل از نظر کراچفلد :

1 کارای فکری بیشتر

2 نیروی خود زیاد تر

3 استعدادهای رهبری قویتر

4 روابط اجتماعی قویتر

5 عدم وجود احساس حقارت

6 خود کنترلی شدید

7 نگرش ها اقتدار طلبانه بیشتر

 

خصوصیات افرادی که بیشتر همنوا هستند :

1 احساس وابستگی قویتر

2 میل به سرزنش خود قویتر

3 عزت نفس پایین تر

 

کنترل(Control)

کنترل یعنی توان اعمال قدرت، هدایت یا بازداری اعمال و رفتار دیگران یا خود.

نقطه نظرهای روان شناسان مختلف در مورد موضوع کنترل

ما به عنوان موجودات انسانی، کنترلی تقریباً کامل بر رفتار خود داریم.

رویکرهای انسانگرایانه

عوامل محیطی را تعیین کننده رفتارهای ما می داند و معتقد است ما تحت کنترل پاداش ها و تنبیه های بیرونی هستیم و اراده ی آزاد، زاییدۀ تخیلات ماست.

اسکینر(رفتارگراها)

بین دو موضع اراده آزاد و کنترل بیرونی دارای موضع بینابین است و تأکید بیشتر بر عوامل مؤثر بیرونی دارد تا انتخاب فردی.

روانشناسی اجتماعی تجربی

 

توهم کنترل

ما حتی برای رویدادهایی که به شکلی عینی و به طور خالص از سوی شانس و تصادف تعیین می شوند، نوعی توهم کنترل نتایج آن ها را در خود شکل می دهیم. مانند آزمایش آلن لانگر در خصوص خرید بلیط های شرط بندی 1$به بهای برد 50$ .

 

عوامل مؤثر بر افزایش توهم کنترل :

1 سر و کار داشتن با آن تکلیف یا موقعیت از پیش

2 داشتن دانش درباره شیوه های کار با تکلیف

3 تمرین داشتن در انجام آن تکلیف

4 مؤفق شدن در یک تکلیف

مانند آزمایش لانگر و راث در بازی شیر و خط

 

پیامدهای اعتقاد داشتن به کنترل

1- دنیا را برای ما قابل پیش بینی تر می کند(پیش بینی شخصیت رقیب در یک موقعیت)

2- نشان دادن واکنش مثبت تر(احساس کنترل روی محیط در نتیجه مناسب تر دانستن شرایط کاری).

مثال : تحقیق رودین و لانگر در خانه سالمندان

تفاوت های فردی در درک کنترل

مردم از نظر باورهای کلی خود در مورد کنترل، تفاوت های زیادی با هم دارند.

مرکز یا مکان کنترل که به وسیله ی راتر عنوان شد، بدین معنی است که مردم عقیده دارند کنترل رویدادها در زندگی آنان یا درونی است یا بیرونی(انتخاب های آقای عباسی در روز جمعه).

مکان  کنترل :  1 : درونی  = به توانایی های خود در کنترل رویدادها معتقدند.

2 بیرونی  = افراد یا رویدادهای دیگری بر زندگی آن ها تأثیر گذاشته و آن ها را کنترل می کنند.

 

واکنش در برابر از دست دادن کنترل

1- مقاومت در برابر از دست دادن کنترل : نظریه ی عکس العمل

2- تسلیم شدن در برابر از دست دادن کنترل : نظریه ی درماندگی آموخته شده

نظریه عکس العمل

توسط روان شناس اجتماعی جک برم عنوان شده و واکنش های ما را در از دست دادن کنترل توجیه می کند.

تعریف نظریه عکس العمل:

حالت انگیزشی است که هر وقت شخص احساس کند آزادی او مورد تهدید قرار گرفته در او برانگیخته می شود.

نکته : طبق نظریه عکس العمل تهدید شدن آزادی فرد، یک حالت روان شناختی عکس العمل به وجود می آورد و این حالت انگیزشی موجب می شود تا شخص به اعمالی دست بزند تا آزادی شخصی خود را به دست آورد.

 

سانسور کردن بر طبق نظریه عکس العمل موجب می شود که موارد سانسور شده، جذابیت بیشتری برای افراد پیدا کند(فیلم مارمولک).

در سانسور کردن یک پیام باعث می شود که مخاطبان نگرش خود را در جهت موضعی که مورد دفاع آن پیام است تغییر دهند و گرایش بیشتری به شنیدن یا دریافت آن پیدا کنند(نشان دادن موضوعات حاد ماهواره در تلویزیون).

الناس حریص علی ما منع : مردم نسبت به چیزهایی که از آن ها منع شده اند، حریص ترند.

نکته:

1- رفتارهای عکس العملی ممکن است الزاماً در همه موارد صورت نگیرد.

2- همیشه به نفع ما نیست که احساس کنیم اوضاع در دست ماست.

درماندگی آموخته شده

اصل ناوابستگی: اعمال مشابه منجر به نتایج مشابه نمی شود. داستان آلیس در سرزمین عجایب

درماندگی آموخته شده توسط مارتین سلیگمن عنوان شد.

تعریف درماندگی آموخته شده:

نتایج بدست آمده از سوی فرد، مستقل از اعمال انجام شده به وسیله ی او هستند )با انجام آزمایش روی حیوانات).

 

سه نوع نقص یا کمبودی که از تجربه های غیر قابل کنترل ناشی می شود:

1- نقص انگیزشی: بر اثر آن حیوان سعی نمی کند رفتارهای تازه ای بیاموزد.

2- نقص شناختی: یادگیری صورت نمی گیرد.

3- نقص عاطفی: حیوان به علت غیرقابل کنترل بودن نتایج موقعیت، دچار افسردگی می شود.

با استفاده از اسنادهای علّی این نتایج برای انسان ها نیز مورد استفاده قرار می گیرد.

 

اسناد ها : اسناد درونی = شکست را به گردن خود انداخته نهایتاً منجر به درماندگی آموخته شده و نقص چهارم که عزت نفس است کاهش می یابد و افسردگی ایجاد می شود.

اسناد بیرونی = شکست را به گردن عوامل بیرونی انداخته توجیهاتی مانند امتحان سخت بوده و همه رد شدند و در این صورت احساس درماندگی می کند ولی شکست را نمی پذیرد.

وقتی درماندگی آموخته شده منجر به افسردگی شدید می شود که:

1- اسنادها به علل درونی داده شده(درماندگی را بیشتر شخصی کند).

2- اسناد به علل ثابت داده شود(درماندگی را مزمن کند).

3- اسناد به علل عمومی داده شود(درماندگی را به موقعیت های بیشتری تعمیم دهد). مانند کند ذهنی

چه وقت یک شخص از عکس العمل به درماندگی آموخته شده تغییر وضع می دهد؟

 

 

وابستگی خود القایی

لانگر معتقد است تعدادی از موقعیت ها می توانند توهم عدم توانایی ایجاد کنند، مثلاً ممکن است مردم دیگر، تلویحاً یا مستقیماً اشاره کنند که شخص ناتوان است و این باور تدریجاً در خود شخص به وجود آید(مانند ناتوانی افراد مسن).

 

فصل پنجم رهبری و مدیریت

تعریف رهبری:

فرایندی است از نفوذ بین یک رهبر و عده ای پیروان او برای رسیدن به اهداف گروهی، سازمانی و یا اجتماعی.

جستجو برای یافتن خصیصه های رهبری

بیرد«1940» در نتیجه تحقیقات خود چهار خصیصه را به عنوان «خصیصه های عمومی رهبری» معرفی کرد

 

خصیصه های عمومی رهبری  :

هوش ، ابتکار ، شوخ طبعی ، برون گرایی

بررسی ها نشان داده اند که یک خصیصه ی منفرد که به طور پایا و معتبر رهبران را مشخص کند، وجود ندارد.

آزمایشات مربوط به ارتباط هوش و رهبری

اگر چه هوش غالباً با رهبری خوب ارتباط دارد، اما همبستگی بین آن ها ضعیف است.

مان

در سطوح پایین، سطح هوشی سرپرستان با عملکردهای آن ها رابطه دارد، اما در سطح مدیران رده بالا پیوستگی کمی بین سطح هوش و سطح عملکرد وجود دارد.

کورمن

وجود اختلاف زیاد بین هوش رهبران و هوش دیگر اعضای گروه، در ایجاد و حفظ رهبری مزاحمت ایجاد می کند.

گیب

 

 

خوشه های رفتاری، رهبران را از پیروان آن ها متمایز می کنند و مدیران کارآمد را از مدیران غیر کارآمد جدا می سازند.

استاگدیل این مجموعه ویژگی ها را به صورت زیر خلاصه نموده است:

1- سائق قوی برای قبول مسئولیت و تکمیل وظایف

2- پافشاری و پشتکار در تعقیب اهداف

3- تهور (بی باکی و بی پروایی) و ابتکار در حل مسائل

4- انگیزه برای ابتکار عمل در موقعیت های اجتماعی

5- اعتماد به نفس و احساس هویت فردی

6- تمایل به پذیرفتن عواقب تصمیم ها

7- آمادگی برای پذیرش و جذب فشار روانی

8- تمایل به تحمل نا کامی و تأخیر

9- توان نفوذ در رفتار دیگران

10- ظرفیت سازمان دادن نظام های تعامل اجتماعی برای هدفی که در دست است.

 

وجه مشخصه ی مدیران کارآمد

نیاز شدید به قدرت : علاقه به تأثیر گذاشتن روی دیگران

نیاز کمتر به وابستگی عاطفی : به مورد تنفر قرار گرفتن در پی تصمیم گیری های نامطلوب کمتر اهمیت میدهد

خود کنترلی قوی : به شخص اجازه می دهد در اعمال خود منظم و با انضباط باشد.

 

نظریه ی بزرگمرد (great man) در رهبری

رویدادهای مهم ملّی یا جهانی تحت تأثیر افرادی برجسته است که سازنده آن رویدادها هستند. به بیان دیگر مردان بزرگ، تارخ را می سازند.

-         طبق این نظریه، یک عمل ناگهانی رهبر، سرنوشت یک ملت را تغییر می دهد. مثل هیتلر که باعث بوجود آمدن جنگ جهانی دوم شد.

-         مفهوم ضمنی این نظریه آن است که رهبران دارای فرهمندی ویژه یا مجموعه ای از ویژگی های شخصیتی هستند که رسیدن آن ها را به اهدافشان آسان می سازد، حتی در مواجهه با موانع بزرگ.

-         مثال: آزمایش فردریک وود در خصوص قابیلت های فرمانروایان و در میزان رشد یا عقب ماندگی کشور

نکته:

رهبری در گروه ها و جوامع و ... با جنس در ارتباط است(مرد بودن رهبران و پیرو بودن زنان در تصورات قالبی).

 

نظریه ی جبر اجتماعی یا روح زمان در رهبری

این نظریه مخالف دیدگاه بزرگمرد است.

این نظریه تأکید بر نیروهای اجتماعی، جنبش های اجتماعی و تغییر ارزش های اجتماعی به عنوان تعیین کننده های رویدادهای تاریخی دارد.

این نظریه معتقد است که تاریخ، زمان و عوامل اجتماعی هستند که سازنده ی مردان بزرگند.

در این دیدگاه خلق و خو، انگیزه ها و استعدادها تأثیر و نفوذ کمی بر شخص دارند و در برابر حرکت ها و نیروهای اجتماعی ضعیف اند.

مقایسه ی دو نظریه ی بزرگمرد و روح زمان، کدامیک به واقعیت نزدیک ترند؟

سیمونتون:

هر چند برخی از دانشمندان برتر از همکاران خود هستند، اما در واقع اختراعات علمی تصادف و اتفاق و تأثیر روح زمان و کشفیات تکنولوژیکی پیشین تعیین کننده های مهمتری از قابلیت های شخصی هستند.

 

هوک:

بزرگمردان نقشی یگانه و تعییین کننده بازی می کنند، اما تنها وقتی که موقعیت های تاریخی اجازه ایجاد گذرگاه های تازه ای را بدهد.

سودفلد و رَنک معتقدند که مؤفق ترین رهبران انقلابی کسانی بودند که توانسته اند رفتارهای خود را به تناسب تقاضاهای زمان و موقعیت تغییر دهند.

       در مراحل اولیه برخورد قاطع و یکجانبه                  پس از پیروزی اتخاد دیدگاه واقع بینانه تر

دو عامل اصلی رهبری یا خوشه های رفتاری از نظر هالپین و واینر(دو خصیصه)

ابتکار سازماندهی

ملاحظه یا رعایت

شامل رفتار رهبر در مشخص کردن روابط بین خود و اعضای گروه و کوشش در برقرار کردن الگوهای مشخص سازمان دادن، کانال های ارتباطی مشخص و شیوه روش های کار است. پس به تکلیف و وظیفه رهبر در حرکت دادن گروه به سوی هدف، ابتکار سازماندهی می گویند.

نشان دهنده رفتارهایی مانند دوستی، اعتماد متقابل و گرم بودن رهبر با اعضای گروه است. رهبرانی که این خصوصیت را دارند اعضای گروه را به سهیم شدن در احساسات همدیگر ترقیب می کنند. این عامل نیمی از رفتارهای رهبری را توجیه می کند.

رایج ترین روش ارزیابی از رهبران آن است که از اعضای گروه تحت رهبری آنان بخواهند ، رهبران را از طریق پاسخگویی به تعدادی سئوال که در مورد شیوه ی رهبری آنان طرح شده است ارزیابی و رتبه بندی کنند.

مانند پرسشنامه توصیف رفتار رهبر(LBDQ)(Leader Behavior Description Questionnaire)

نظریه اقتضایی فیدلر

تعریف رهبر

کسی که تکلیف هدایت و هماهنگ کردن فعالیت های مربوط به وظایف گروه به او محول شده است.

مفهوم اقتضایی بودن نظریه بدین معنی است که اثر بخشی رهبر در جنبه های مختلف موقعیت های گروهی متفاوت است. کمک رهبر به اثر بخشی گروه هم به ویژگی های خود رهبر و هم به مساعد بودن شرایط و موقعیت ها بستگی دارد.

 

عناصر نظریه اقتضای فیدلر :

 1 : شخصیت رهبری ( سبک رهبری ) : نیاز زیربنایی فرد که رفتار او را در موقعیت های مختلف رهبری برمی انگیزد.

2 : عوامل موقعیتی :

الف : روابط رهبر _ عضو

ب : قدرت مقام رهبری

ج :  ساختار تکلیف  :  روشنی هدف ، احتصاصی بودن راه حل ،  قابلیت رسیدگی به تصمیم

 

نکته:

سبک رهبری بر حسب میزان احترام یا دوست داشتن همکار دارای کمتردن ترجیح که به آن مقیاس LPC می گویند، سنجیده می شود(واکنش های هیجانی رهبر نسبت به افرادی که نمی تواند با آن ها به خوبی کار کند).

از روی نمرات LPC ((Least Preferred Coworker می توان رهبران را به دو دسته تقسیم کرد:

 

رهبران  رابطه - محور

رهبران تکلیف - محور

نمره LPC بالا

رضایت خاطر را از روابط گروهی صمیمانه کسب می کنند و عملکرد ضعیف از یک همکار برای آن ها تهدید کننده نیست و به وی نمره منفی بالایی نمی دهند.

نمره LPC پایین

این مدیران احساس رضایت خاطر را زمانی بدست می آورند که گروه تکلیف خود را انجام دهد.

تفاوت رهبران LPC بالا با رهبران LPC پایین از نظر ”رایس“

رهبران LPC بالا

رهبران LPC پایین

1- به موفقیت متقابل خود و همکاران بیشتر ارزش می گذارند.

2- تمایل دارند بخش عمده ی قضاوت های خود را درباره خود، دیگران و محیط بر موفقیت ها در روابط متقابل مبتنی سازند.

1- برای موفقیت کاری ارزش بیشتری قائلند.

2- قضاوت های این رهبران مبتنی بر ملاحظات کاری است.

 

عناصر موقعیتی نظریه اقتضایی فیدلر

1- روابط رهبر - عضو

2- ساختار تکلیف

3- قدرت مقام رهبری

1- روابط رهبر عضو

روابط شخصی رهبر با اعضای سازمان(بسیار خوب تا بسیار ضعیف) و می توانند مورد علاقه یا عدم علاقه گروه خود باشند.

2- سلختار تکلیف

الف)- روشنی: الزامات مربوط به آن تکلیف به روشنی مشخص و برنامه ریزی شده باشد.

ب)- اختصاصی بودن راه حل: این که آیا تنها یک راه حل برای ان تکلیف وجود دارد یا بیشتر.

ج)- قابلیت رسیدگی: وقتی تصمیمی گرفته شد، تا چه حد می توان مطمئن بود که آن تصمیم، تصمیم درستی بوده.

 

3- قدرت مقام رهبری:

آیا رهبر توان به کار گماری و از کار برکنار کردن را دارد؟ آیا سازمان از رهبر پشتیبانی می کند؟

الحاق عناصر به یکدیگر

فیدلر برای هر کدام از سه عنصر آخر نظریه ی اقتضایی دو حالت در نظر گرفت:

              روابط رهبر عضو : یا خوب یا بد.

              ساختار تکلیف : یا روشن است یا نیست.

              قدرت موضع رهبری : یا قوی است یا ضعیف.

این مجموعه که دارای هشت طبقه می باشد ( 2×2×2 ) را روی یک بعد مطلوبیت نسبت به رهبر تنظیم کرد.

نکته:

شرایط مطلوب از موقعیت هایی بر می خیزد که به رهبر اجازه نفوذ در گروه را می دهد.

مثلاً : روابط خوب رهبر عضو ، ساختار تکلیف روشن و قدرت موضع قوی

فیدلر این فرضیه را مطرح کرد که بیشترین اثربخشی رهبران ال پی سی پایین (تکلیف محور) زمانی است که آن ها با گروه تحت شرایط بسیار مطلوب یا نامطلوب کار کنند و رهبران ای پی سی بالا (روابط محور) موقعی بیشترین تأثیر را دارند که به طور معتدل مطلوب یا نامطلوب باشند.

 

 

 

ضعیف

ضعیف

ضعیف

ضعیف

خوب

خوب

خوب

خوب

رابطه رهبر - عضو

بدون ساختار

دارای ساختار

بدون ساختار

دارای ساختار

ساختار تکلیف

 

 

ضعیف

قوی

ضعیف

قوی

ضعیف

قوی

ضعیف

قوی

قدرت مقام رهبری

 

8

7

6

5

4

3

2

1

 

LPC پایین

LPC بالا

LPC پایین

 

 

                               

 

سئوال:

یک گروه آزمایشگاهی در یک کلاس شیمی تکلیف ساختار آن کاملاً روشن است (تکلیف مشخص برای هر فرد) اما قدرت موضع رهبری ضعیف است (اختیارات کم در نمره دادن) بهترین رهبر در چنین موقعیتی چه کسی خواهد بود؟(روابط رهبر عضو خوب یا ضعیف)

مدیران و تغییر

فیدلر معتقد است که برای بالا بردن کارایی گروه بهترین و مؤثرترین کار تغییر دادن محیط کاری رهبری است نه تغییر دادن شخصیت یا سبک رهبری.

لیدرمچ  یا برنامه ی تربیت مدیران، برنامه ای است که فیدلر و همکاران وی تنظیم کردند تا به رهبران در تعیین و ایجاد کردن موقعیت هایی که در آن ها بیشترین کارآیی را می توانند داشته باشند کمک می کند.

در تحقیقاتی که به منظور سنجش اثربخشی لیدرمچ صورت گرفت، رهبرانی که برنامه را گذرانده بودند ثمربخش تر از رهبرانی بودند که این برنامه را ندیده بودند.

LPC بالا : رابطه - محور

LPC پایین : تکلیف محور

(رابطه رهبر-عضو و قدرت موضع رهبری ضعیف)

 

الگوهای تعاملی : نفوذ متقابل رهبر و پیروان

هُلندِر معتقد است رهبری یک خیابان دو طرفه است، فرایندی است از نفوذ متقابل بین رهبران و پیروان در یک موقعیت معین. این رویکرد رهبری تبادلی تأکید می کند که رهبران و پیروان با یکدیگر تعامل می کنند و این که رهبران اثربخش باید به طرقی رفتار کنند که نیازهای پیروان آن ها برآورده شود. اگر مردم احساس کنند که فرصتی برای بیان عقاید خود دارند بیشتر احتمال دارد که از رهبران حمایت کنند.

نکته:

در نظریه اقتضایی آن ها تلویحاً به یک دیدگاه بالا پایین در رهبری تأکید دارند که در آن کارگران به صورت مخلوقاتی بی خاصیت و بی چهره تلقی می شوند که باید تحت هدایت مدیران هدایت شوند.

نظریه ی اقتضایی

                                    رهبر      ( رابطه یک طرفه از رهبر به زیر دست )          زیردستان

الگوهای تعاملی

                                    رهبر      ( رابطه دوطرفه )   زیردستان

 

رهبران تبدیلی

رهبرانی هستند که احساسات پیروان را بر می انگیزند و با ترغیب حامیان به اعتقاد به غیر ممکن ها باعث ایجاد تغییر می شوند(برانگیختن تلاش هایی استثنایی در انسان های معمولی).

تفاوت بین رهبران تبدیلی و رهبران تبادلی

رهبران تبادلی، فرمانبرداری زیردستان را در برابر پاداش های محسوس به دست می آورند ولی رهبران تبدیلی، پیروان خود را تشویق می کنند تا نیازهای شخصی خود را به نفع یک علت مشترک تعالی بخشند(دورنمایی از آینده ترسیم و دیگران را تشویق می کند به آن دورنما بپیوندند).

تعامل بین رهبر و پیروان

سَنفورد معتقد است که نه فقط پیروان هستند که رهبری را می پذیرند یا رد می کنند، بلکه برحسب آنچه درک می کنند (هم رهبر و هم موقعیت) واکنش نشان می دهند.

 

ادراک رهبری

فِفِر معتقد است رهبری ممکن است یک پدیده ی کم دوام باشد یعنی آن چه که ما رهبری می نامیم بیشتر مبتنی بر اسنادهای مشاهده کنندگان باشد تا رفتار واقعی رهبران انتصابی، وی معتقد است در هر سازمان موانع بیشماری بر سر راه ثمربخشی رهبران وجود دارد.

ففر معتقد است که ما میل داریم رویدادها را به رهبران اسناد دهیم زیرا رهبران علت های قابل مشاهده تری برای رویدادها هستند چون محیط ممکن است آنچنان پیچیده باشد که انگشت گذاشتن روی علل محیطی را پیچیده کند.

نکته: مردم از رهبران سیاسی بانفوذ تصویر ذهنی روشنی دارند.

ویژگی های  رهبران سیاسی با نفوذ :

باهوش تر ، داارای قضاوت درست تر ، نسبت به محرومان دلسوز تر ،  مذهبی تر

 

واکنش پیروان نسبت به رفتار رهبر(تعامل رهبر عضو)

پیروان ممکن است نسبت به رفتار رهبران از این جهت واکنش نشان دهند که آن رفتار با انتظارات آنان از یک رهبر خوب جور در می آید یا جور در نمی آید. یک عامل مهم که مبنا و منشاء اختیارات رهبر است، این است که رهبر از سوی یک عامل بیرونی منصوب شده است یا به وسیله ی اعضا انتخاب شده است.

یک رهبر انتخابی در پیروان خود احساس مسئولیت و انتظارات بیشتری ایجاد می کند.

نکته ها:

-         رهبران زن کم نفوذتر از رهبران مرد تصور می شوند.

-         زمانی که گروه شکست می خورد رهبران مرد مورد قضاوت تندتری قرار می گیرند.

-         پیروان زن منفی تر ارزیابی می شوند تا پیروان مرد.

-         پیروان، رهبران را نه تنها به وسیله بازده کار آنان بلکه با شیوه های عمل آنان ارزشیابی می کنند.

شیوه های ارزشیابی : 1 بازده کار      2 شیوه عمل

 

نفوذ پیروان بر رفتار رهبر :

یک رهبر خوب پیامهایی که از سوی پیروان میرسد را در رفتار های بعدی منعکس میکند .

-         حتی اگر رهبر از دریافت همه پیام هایی که از سوی پیروان می رسد آگاه نباشد، باز هم پیام ها می توانند به صورت معناداری رفتار وی را تحت تأثیر قرار دهند.

دشواری های موقعیتی بسته به این که ویژگی های شخصیتی رهبر چگونه باشد اثرات متفاوتی دارند.

در رهبران تکلیف محور : سازماندهی کمتری نشان می دهند و توجه خود را به افراد افزایش می دهند

در رهبران رابطه محور : در رفتارهای اجتماعی خود کاهش نشان داده نسبت به انجام تکلیف توجه نشان  میدهند .


فصل سیزدهم : نظریه ی اسناد

اسناد : فرایندی که افراد به کار می برند تا رویدادها (یا رفتارها) را به عوامل زیربنایی آن ها پیوند دهند.

مثال: منتظر بودن کنار خیابان برای ماشین و رد شدن همکار از کنار شما با ماشین شخصی خود.

نظریه ی اسناد استنباط متناظر جونز و دیویس

بر پیامدهای رفتار به عنوان مبنای اسناد می نگرند.

این نظریه پیش بینی می کند که مردم سعی دارند از یک عمل استنباط کنند که آیا آن عمل با یک ویژگی پایدار شخص عامل تطبیق می کند یا نه(شخصی خیر              فردی نوع دوست )

پاسخگویی به سئوالات مربوط به اسناد در نظریه ی استنباط متناظر بر چه مبنایی صورت می گیرد؟

سه عامل استنباط  :  حق انتخاب ، مورد انتظار بودن ، پیامد های رفتار شخص

نظریه ی تغییر همگام هارولد کِلِی

اصل تغییر همگام: برای این که چیزی علت یک رفتار باشد باید هر وقت آن رفتار روی می دهد، آن چیز حاضر باشد و وقتی رفتار وقوع نمی یابد، آن عامل نیز حضور نداشته باشد.

سه نوع اطلاعات مربوط به تغییر همگام که در این نوع اسناد مهم اند:

همرایی : آیا دیگران درهمان موقعیت همان رفتار را دارند؟

متمایز بودن : آیا دربرابر محرک های دیگر هم همین رفتار دارند یا فقط در مورد این محرک؟

ثبات : آیا در زمان های دیگر در برابر این محرک همین رفتار در شخص دیده شده است؟

طبقه بندی سه بعدی واینر از اسناد: این طبقه بندی اسنادهای مربوط به موفقیت و شکست را توصیف می کند.

 طبق نظریه ی کِلِی مردم بازده های رفتار را می توانند به عوامل زیر اسناد دهند:

1)- درونی (شخصی) یا بیرونی (موقعیتی) (عواطف وابسته به عزت نفس را تحت تأثیر قرار می دهد).

2)- پایدار یا ناپایدار( انتظارات آینده را تعیین می کند).

3)- قابل کنترل یا غیر قابل کنترل( باعث یرانگیختن عواطف اجتماعی می شود).

                                      اسنادهای بیرونی                                             اسناد های درونی     

  

 

 

 

 

 

خطای بنیادی اسناد

ما تمایل داریم شکست های دیگران را به عوامل درونی آن ها و موفقیت آن ها را به عوامل بیرونی نسبت دهیم.

سوگیری های اسنادی

اسناد نسبت به خود و اسناد نسبت به دیگران

                                    اسناد نسبت به خود                        بیشتر عوامل موقعیتی

                                    اسناد نسبت به دیگران                    بیشتر صفات شخصی

دلیل یا تبیین این امر:

دانش و اطلاعات فرد درباره رفتارش به مراتب بیشتر است تا درباره ی دلایل رفتار دیگران(آگاهی از موانع موقعیتی و فشارهای تأثیرگذار بر رفتار وی)

دو نوع سوگیری که موجب تفاوت اسناد نسبت به خود و اسناد نسبت به دیگران

دو نوع سوگیری : خدمت به خود  ، نیاز به احساس کنترل بر محیط

1- خدمت به خود:

بزرگ نمودن سهم خود در مورد رفتارهای مثبت جهت افزایش عزت نفس و به حداقل رساندن سهم خود در رفتارهای منفی جهت حفظ عزت نفس با سرزنش کردن دیگران یا انداختن گناه به گردن آن ها.

2- نیاز به احساس کنترل داشتن بر محیط

این انگیزه ی کنترل در رویدادهای زندگی مانند تصادف، بیماری و فاجعه هایی که عملاً کنترل کمی در آن دارند، آشکار است. این نیاز به اندازه ای قوی است که باعث می شود مردم پیامدهای منفی به سرزنش خود بپردازند(این عمل به منظور پیشگیری از وقوع آن در آینده است).

شباهت و تفاوت بین سوگیری خدمت به خود و نیاز به احساس کنترل

شباهت: هر دو بر امتیاز گرفتن برای بازده های مثبت تأکید دارند.

تفاوت: سوگیری خدمت به خود می خواهد از سرزنش به خاطر بازده منفی اجتناب کند، در حالی که انگیزه ی کنترل می خواهد از بازده های منفی هم امتیاز بگیرد.