فصل اول:

سیر تحول اندیشه مدیریت:

عمل مدیریت به قدمت تاریخ بشری است. اما مدیریت به عنوان رشته علمی تاریخ نسبتآ کوتاهی دارد.

تقریبآ از اوایل قرن بیستم به تدریج مدیریت به عنوان یک رشته دانشگاهی در آمده  و به تدریج تفکر علمی در حل مسائل رونق گرفت .


فصل اول:

سیر تحول اندیشه مدیریت:

عمل مدیریت به قدمت تاریخ بشری است. اما مدیریت به عنوان رشته علمی تاریخ نسبتآ کوتاهی دارد.

تقریبآ از اوایل قرن بیستم به تدریج مدیریت به عنوان یک رشته دانشگاهی در آمده  و به تدریج تفکر علمی در حل مسائل رونق گرفت .

مکتب ها و نظریه های مدیریت :

افکار و اندیشه هائی که صاحب نظران رشته های مختلف به قلمرو مدیریت واردکرده اند موجب شده که در طبقه بندی اندیشه ها و  نظریه های  مدیریت،  دیدگاههای گوناگون تشخیص داده شوند.

1)نظریه‌های کلاسیک شامل؛

·                     مدیریت علمی     مدیریت اداری   مدیریت بوروکراتیک

2)نظریه‌های نئوکلاسیک

3)نگرش کمی مدیریت

4)نگرش سیستمی

5)نگرش اقتضایی

6)جنبش جدید در روابط انسانی

نظریه‌های کلاسیک

مدیریت علمی :

بنیانگذار این نهضت فردریک تیلور(1911) که مجموعه عقایدش درکتاب اصول مدیریت علمی منتشر شده است.

مهمترین مسئله بنیانگذاران آن در مدیریت کارآئی و ویژگی بارز آن تاکید برمدیریت درسطح عملیاتی، مطالعه علمی و کشف موثرترین روش انجام کاربود.

اصول پیشنهادی تیلور :

او برای حل مشکلات مدیریت در سطح عملیاتی اصول ذیل را پیشنهاد نمود :

اصول مدیریت علمی:

1)ایجاد علم واحدی برای اجرای هر جزء کار (گسترش علم آگاهی از کار)

2)گزینش علمی کارکنان و آموزش و تربیت آنان (انتخاب کارکنان بر مبنای علمی)

3)همکاری صمیمانه مدیریت با کارکنان(هماهنگ کردن علم کار)

4)تقسیم تقریبا مساوی کار و مسولیت بین مدیران و کارکنان (تقسیم منطقی کار و مسئولیت)

هدف نظریه مدیریت علمی:

تعریف جنبههای مختلف رابطه میان ماشین کارگر. برای رسیدن به این هدف، بجای تاکید بر روشهای سنتی کار، مجموعهای از مشاغل کارگری را تحلیل وزمان و ابزارهای لازم برای انجام کار را نیز مطالعه کردند.

شعار مدیریت علمی: انتخاب بهترین روش برای انجام هر کار

شیوههای لازم برای تعیین بهترین روش انجام کار:

·                     مطالعات زمان و حرکت

·                     سرپرستی تخصصی

·                     انگیزههای فردی

 

مدیریت اداری(نظریه کلاسیک سازمان):

بنیانگذار نهضت جدید هنری فایول فرانسوی است. او مدیریت را فراگرد هماهنگ سازی تلاش گروهی درجهت هدف های گروهی تعریف کرد. ودر صدد توضیح مدیریت بر حسب وظایف یا کارکرد های مدیران در سطوح مختلف سازمانی پرداخت.

در نظریه مدیریت اداری فعالیت سازمان عبارتنداز:

                                      1)فعالیت‌های فنی

                                      2)فعالیت‌های بازرگانی

                                      3)فعالیت‌های مالی

                                      4)فعالیت‌های امنیتی

                                      5)فعالیت‌های حسابداری

                                      6)فعالیت‌های مدیریتی

اصول جهارده گانه فایول :

1.         تقسیم کار

2.         اختیار و مسئولیت

3.         وحدت دستور

4.         وحدت هدایت

5.         تقدم منافع عمومی بر منافع شخصی

6.          تمرکز

7.         نظم

8.         انضباط

9.         ابتکار

10.     روحیه گروهی

11.     انصاف

12.     سلسله مراتب

13.     ثبات شغلی و استخدامی

14.     حق الزحمه کارکنان

 

بوروکراسی :

نظام اداری با سازمان بزرگ و گسترده است که با عده کثیری ارباب رجوع سرو کار دارد.

ماکس وبر جامعه شناس آلمانی در شکل گیری آن نقش عمده ای را ایفا نمود و آنرا وسیله ای برای دستیابی به  عقلانیت در امور و فعالیتهای سازمان یافته تلقی کرد.

مشخصات مدیریت بوروکراتیک:

·                     قوانین و مقررات

·                     غیرشخصی بودن

·                     تقسیم کار

·                     ساختار سلسله مراتبی

·                     تعهد برای کار مادامالعمر

·                     ساختار اختیار

·                     منطقی بودن

تعریف اختیار:

حق دستور دادن و به اجرا درآوردن آن را با کمک پاداش یا تنبیه گویند. اختیار به سه طریق صورت مشروعیت پیدا می‌کند: اختیار سنتی اختیار شخصیتی اختیار عقلایی-قانونی

و گاهی به جای اختیار از واژه اقتدار و انواع آن بحث شده است.

انواع اقتدار از نظر وبر:

1.          اقتدار سنتی

2.          اقتدار فرمند یا شخصیتی

3.          اقتدار عقلایی - قانونی

ویژگی های بوروکراسی :

1.         اقتدار از طریق قوانین و مقررات اعمال می شود.

2.         مقام های اداری از طریق سلسله مراتب تعیین می شوند.

3.         روابط  از طریق قوانین و رویه ها پیش بینی می شوند.

4.         جهت حفظ اسناد و مدارک دفتر یا دیوانی وجود دارد.

5.         کلیه اطلاعات کتبی نوشته شده و نگهداری می شود.

6.          انتصاب کارکنان بر مبنای شایستگی فنی و تخصصی

نقد بوروکراسی :

§ عدم بروز ابتکار و خلاقیت اعضای سازمان

§ مقررات چنان اجرا می شود که گاهآ فراموش می شود که مقررات وسیله است نه هدف.

§ کارکنان شخصیت انسانی خود را از دست می دهند و به مهره های اداری مبدل می شوند.

 

نهضت روابط انسانی :

اصطلاح روابط انسانی معمولآ برای توصیف شیوه رفتار و کنش متقابل مدیران با زیردستان بکار می رود.

 آزمایشات کارخانه هاثورن که زیر نظر التون مایو صورت گرفت باعث شد که وجه انسانی سازمانها یعنی گروه های غیر رسمی که  تا  آن  زمان  نادیده گرفته  می شد کشف گردد.

نتیجهگیری از مطالعات هاثورن:

1)انسانها اساسا بوسیله نیازهای اجتماعی برانگیخته می‌شوند.

2)انسانها از فشار اجتماعی گروه همکاران بیشتر از تشویق و کنترل متاثر می‌شوند.

3)انسانها به همان اندازه که مدیریت سازمان به ارضای نیازهای اجتماعی میپردازند نسبت به آن پاسخگو و متعهداند.

نهضت روابط انسانی مبلغ اندیشههای زیر شد:

1)حرمت و شان انسان باید در محیط کار احیا شود.

2)هدف‌های کارکنان باید درجهت رفاه کارکنان باشد.

3)در مدیریت و تصمیمگیری از مشارکت گروهی افراد استفاده شود.

4)با تغییر در ساختار سازمان  امکان آزادی عمل و ابتکار داده شود.

5)اهمیت و جایگاه گروهها در محیط کار بدرستی شناخته شود.

نگرش رفتاری :

 این نگرش از اوایل دهه 1950 نضج گرفت. خصیصه اصلی این شیوه کاربرد روش تحقیق علمی و کشف روابط علی است.

مدیریت به واقع کاربرد علم رفتار است و مدیر باید بداندکه چگونه افراد را به کار برانگیزد ، بتواند رهبری کند  و  آنها را درک کند.

مکتب علم مدیریت :

هدف این مکتب کاربرد روش علمی برای حل مسائل فنی مدیریت در سطح وسیع است. ویژگی اصلی آن پیشرفت کاربرد آمار و ریاضیات در حل مسائل عملیاتی ،برنامه ریزی و کنترل است.

نگرش سیستمی:

این نگرش تقریبا از سال 1960 به بعد در مدیریت مرسوم شد . طرفداران این نظریه معتقدند که نگرش سیستمی بهترین طریق برای وحدت بخشیدن مفاهیم و نظریه‌های مدیریت و دستیابی به نظریهای جامع است.

نگرش سیستمی سازمان را به صورت یک کل و یک سیستم می نگرد. ضمن آنکه نگرش سیستمی در صدد ایجاد وحدت و یگانگی میان نظریه های مختلف است.

تعریف سیستم:

مجموعه ای از اجزاست که با ارتباط و پیوند متقابل یک کل واحد را تشکیل می‌دهند و نقش معینی ایفا می‌کنند.

سیستم مجموعه ای است از عناصر و اجزای مرتبط و در حال کنش و واکنش متقابل.

سیستمهای فرعی:

اجزایی که کل سیستم را میسازند سیستمهای فرعی مینامند.

سیستمهای باز و بسته:

سیستمی که با محیط اطراف خود کنش متقابل داشته باشد سیستم باز نامیده می‌شود.

 سیستمی که با محیط اطراف خود کنش متقابل نداشته باشد سیستم بسته نامیده می‌شود.

مرز سیستم:

            هر سیستمی مرزی دارد که آن را از محیط اطرافش جدا می‌کند.

بازخورد:

            کلید نظارت سیستم است و برای حفظ تعادل پویای سیستم ضروری است.

همافزایی:

            یعنی اینکه هر مجموعه بزرگتر از اجزای تشکیل دهنده آن است.

 

نگرش اقتضایی(نگرش موقعیتی)

اساس نگرش اقتضایی بر این استوار است که یک الگوی مدیریت برای همه موقعیتها به عنوان بهترین راه وجود ندارد.

متغیرهای اقتضایی:

                                                1)الزامات محیط خارجی سازمان

                                      2)فناوری

                                      3)افرادی که برای سازمان کار می‌کنند