شناخت انواع خواندنیهای داستانی و غیرداستانی خواندنیهای کودکان و نوجوانان به نوشته‌ها وکتابهای گفته می‌شود که


پیاژه مراحل رشد را به شکل   زیر تقسیم‌بندی کرده است:

الف) مراحل حسی حرکتی (از آغاز تولد تا 18 ماهگی).

ب) مراحل پیش عملکردی (از یکسال و نیم تا حدود 7 سالگی.

ج) مرحله عملکردهای عینی (از 8-7 سالگی تا حدود 12-11 سالگی)

د) مرحله عملکردهای صوری (قیاسی) (از 11-12 تا حدود 14-15 سالگی)

آمادگی علامت‌سازی (رشد زبان)

وضعیت خود مرکزبینی (رشد فکر)

درورة حسی حرکتی   آمادگی علامت‌سازی

                               (توانایی جانشین سازی)

                               هنوز ظاهر نشده است.

ضعف تشخیص تفاوت میان:

خودبدنی و محیط خارج

دورة‌پیش عملیاتی - رشد کارکردهای علامتی

                       - کودک به یادگیری علایم می‌پردازد

                        و از آنها برای توصیف واقعیتها

                        استفاده می‌کند                        

ضعف تشخیص میان:

-        عینی و ذهنی

-         علامت و موضوع (صورت و معنا)

-        نظر خود و نظر دیگران

-         ابعاد مختلف (یعنی کودک در آن واحد یک بعد از واقعیت را می‌بیند)

دورة عملیاتی عینی  - کودک می‌آموزد که با استفاده از

                            علائم به خواندن و نوشتن و

                            ریاضیات و طبق‌بندی و حل

                             مسایل منطقی با محتوای عینی

                            و مادی بپردازد.

ضعف تشخیص تفاوت میان:

-        عینی و ذهنی (این ضعف با تمام شدن این دوره تقریباً از بین می‌رود)

-         تفکر و موضوع فکر

-         اظهارنظر درباره واقعیت و شرایط واقعی

درورة عملیات صوری   نوجوان می‌تواند در روشهای منطقی

                                و نظری از علائم استفاده کند.

                          - در نبودن امور واقعی، می‌تواند

                            ساخته‌های ذهنی را به کار گیرد.

 

 

- ضعف تشخیص این مسأله که در تفکر همه چیز ممکن است، ولی در واقعیت چنین نیست.

نتیجه:   1) رشد شناختی، قدرت تشخیص و هماهنگی در  سطوح بالاتر را دایم افزایش می‌دهد.

            2) توانایی فکری فرد پیوسته قابل انعطاف‌تر و  پویاتر و منطقیتر می‌شود.

            3) آمادگی علامت‌سازی برای به وجود آمدن روش  علامتی انتزاعبتر رشد می‌یابد.                            

            4) جهان واقعی از صورت سحرآمیز در می‌آید و   حالت عینی و علمی به خود می‌گیرد.

اسلام به مسئله رشد بسیار اهمیت می‌دهد و هدف از این توجه خاص، رساندن انسان به غایت اصلی و نهایی او می‌باشد، که همان رسیدن به فطرت والای انسانی و شناخت حقیقی و واقعی خداوند است. از جمله این عواملی که اسلام در رشد فطرت می‌داند عامل فطرت و وراثت و محیط و خانواده است.

        در متون اسلامی مراحل رشد در سه دوره هفت ساله خلاصه می‌شود. امام صادق (ع) می‌فرماید: بگذار فرزندت هفت سال اول (دورة سیادت) را بازی کند. در هفت سال دوم (دورة‌اطاعت و گردن نهادن او) به تربیت او بپرداز و از هفت سال سوم با او مشاورت و ملازمت کن.

نیازهای اساسی انسان ا زنظر  ابراهام مازلو

1- نیازهای زیستی

  2- نیازهای ایمنی

    3- نیاز به عشق و تعلق به دیگران

4- نیاز به احترام شأن اجتماعی

        5- نیاز به تحقق نفس و خویشتن‌سازی

          6- نیازهای یادگیری و فهمیدن

            7- نیازهای زیباشناختی

 

تقسیم‌بندی کتابها و مطالب  خواندنی کودکان بر اساس نظر رشد آنها

1- در سنین قبل از دبستان یعنی تا 6 سالگی:

 سریعترین مرحلة رشد جسمی و روانی، در این دوره قدرت تمرکز کودک بر مطالب کم است و توصیف و توضیح مطالب باید بر عهده تصاویر گذاشته شود چرا که تصاویر و اشکال در ذهن کودک بهتر از کلام جا می‌گیرد.

2- از سن 6 سالگی به بعد:

 سن یادگیری و رشد قدرت خواندن کودک، در این دوره باید مطالب با توجه به علاقة شدید او به خواندن تهیه شود تا بتواند حس کنجکاوی او را ارضاء سازد، پس آثار مکتوب باید سازنده و ساده تهیه شود و معلومات او را به روشی ساده بیفزاید. علاقه کودک در این سنین به داستانهای کوتاه و یا مجموعه داستانها زیاد است.

3- نه سالگی و ده سالگی:

نگرش انتقادی دارد. حس استقلال طلبی او نسبت به بزرگترها بیش از گذشته است. رفته‌رفته احاطه ابتدایی بر علوم پیدا می‌کند.

4- سن ده، یازده سالگی:

دامنة لغات کودک افزایش می‌یابد و به معنای اصطلاحات و تعابیر و استعارات ساده پی می‌برد، می‌تواند با سبکهای خاص ادبی آشنا شود، به ادبیات واقعی بیش از گذشته علاقمند است، بیشتر از قبل میل به مناظره و بحث و شرکت در جلسات بزرگترها در او دیده می‌شود.

5- نوجوانی:

علایق نوجوان در این سن:

الف) در جستجوی جهان‌بینی و فلسفه خاص زندگی

ب) ماجراهای واقعی و شرح حالها و کتابهای مذهبی و تاریخ و اکتشافات و اختراعات و مبارزات اجتماعی

 

برای انتخاب کتاب خوب باید به عوامل زیر توجه شود:

1- ظاهر کتاب

  2- باطن کتاب

    3- نویسنده، شاعر، مصور

      4- ناشر

        5- قیمت کتاب

فصل سوم

شناخت انواع خواندنیهای داستانی و غیرداستانی خواندنیهای کودکان و نوجوانان به نوشته‌ها وکتابهای گفته می‌شود که نویسنده یا خالق آن از هدف خاص آموزش و القایی و ارائه آگاهیهای خاص تبعیت می‌کند. اگر از نوع داستانی باشد، شخصیت داستان متناسب با هدف تغییر و تحول می‌یابد و نتیجه‌گیری مستقیم یا پند و اندرز در آن جایی ندارد و اگر غیر داستانی باشد در آن کارهای علمی و سوال و جواب نیز مطرح می‌شود و آگاهیهای آن تابع واقعیتهایی است که بنابر خواستة نویسنده جابجا نمی شود.

 

می‌توان ادبیات کودکان را به سه دسته تقسیم کرد:

1- خواندنیهای داستانی

   2- خواندنیهای غیرداستانی

      3- شعر

 

انواع خواندنیهای داستانی

 

        داستان گویی قدیمیترین شکل ادبیات است.

        بسیاری از ملتها صاحب داستانهایی از روزگاران

         بسیار کهن می‌باشند مانند: مصر، چین، یونان و ایران

         در قرآن حتی به ارزیابی کیفیت قصه‌ها نیز توجه شده است.

داستان در معنی کلی آن: هر نوع حادثه و سرگذشتی که از نیروی تخیل نویسنده سرچشمه گرفته شود.

داستان: نوشته‌هایی است که در آن نویسنده فکر و هدف اصلی خود را در قالب حکایت و ماجرایی به خواننده القاء کند و می‌تواند به صورت تخیلی یا واقعی باشد

        در داستان هدفهای خاصی دنبال می‌شود.

        داستانها بخش اعظم ادبیات کودکان را در بر می‌گیرند.

 

تقسیم‌بندی داستانها از لحاظ موضوع و نوع پروراندن:

الف) داستانهای واقعی

ب) افسانه‌ها

کودک از سنین ده سالگی به بعد دیگر با افسانه

 ارضا نمی‌شود و به سراغ داستانهایی می‌رود که

بتواند روابط انسانها را تعبیر و تفسیر کند.

 

داستانهای واقعی:

الف) از طریق این داستانها کودک در می‌یابد که نه تنها کودکانی دیگر با عواطف مشابه وجود دارند بلکه بزرگسالانی نیز هستند که مسائل آنان را درک می‌کنند.

ب) باید کودک را با اوضاع و احوال حاکم بر جامعه و روابط انسانها آشنا سازد.

ج) کلیه ضوابط داستان نویسی در آنها رعایت شود.

 

دسته‌بندی داستانهای واقعی

1- داستانهایی از صحنه‌های مختلف زندگی کودک

2- داستانهای حیوانی

3- داستانهای ماجرایی

4- داستانهای تاریخی

5- داستانهای فکاهی و طنزآمیز

6- داستانهای احساسی (عاشقانه)

 

  افسانه‌ها:افسانه‌ها از قدیمی‌ترین نوع ادبیات هستند.

افسانه‌:داستانهایی است که بر واقعیت پایه‌گذاری نشده‌اند و حادثه‌ها و قهرمانان آنها زاییده خیالند و در آن از موجودات غیرواقعی مانند دیو و پری و آدم دریایی و غول و مانند آنها سخن گفته می‌شود.

افسانه‌ها را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد:الف) افسانه‌های عامیانه  ب) افسانه‌های جدید

 

مهمترین انواع افسانه‌های عامیانه به شرح زیر است:

1- افسانه‌های توأم با تکرار

2- افسانه‌های حیوانات سخنگو

3- افسانه‌های جادویی

4- افسانه‌های فکاهی

5- افسانه‌های حماسی - قهرمانی

6- افسانه‌های فلسفی دینی

7- افسانه‌های عاشقانه