روش تحقیق

احمد اکبری

استادیار

 دانشگاه آزاد اسلامی

www.akbari.180@gmail.com


احمد اکبری

استادیار

 دانشگاه آزاد اسلامی

 

www.akbari.180@gmail.com

 

 

علم : تعریف

گسترش سیتماتیک و کنترل شده شعور متعارف؛

علم : ویژگی ها

از افکار کلی ساخته شده است.

معرفت علمی در نتیجه افزایش و کمال معرفت سطحی حاصل گشته که آن هم اساساً از ادراک و حافظه سرچشمه می گیرد.

علم معرفتی (شناختی) جمعی درباره امور کلی است.

علم تلاش برای شناخت حقیقت است. حقیقت صفت احکامی است که توافق همه اذهان و وحدت نظر را ایجاد کند.

علم : معانی

 

علم به مفهوم دانش knowledge

 

علم به معنی علم تجربی science

علم : ماهیت روش علمی

 

ثبات و استمرار وقوع پدیده ها امری منطقی است که علم بر پایه آن بنا شده است.

 

اصل کلی: امور طبیعی تابع قوانین است، هر واقعه علتی دارد. هیچ چیز بی علت نیست. (اصل ضرورت علمی یا جبر)

علم : منابع شناخت (Mouly,1970)

شیوة استناد به مقام صلاحیت دار؛ (Authorization)

 

شیوة شهود (سیر و سلوک)؛         (Mystical Mode)

 

شیوة خرد گرایانه (تجربه شخصی)؛  (Rationalistic)

 

روش علمی؛                     (Scientific Method)

 

علم : مراحل روش علمی(Dewey)

پی بردن به مسئله

جستجوی پیشینه

تدوین فرضیه

مشاهده و آزمون فرضیه

پذیرش، رد و یا تعدیل کردن فرضیه

عناصر اصلی فرایند پژوهش علمی

مراحل تفضیلی اجرای طرح تحقیق علمی

1- شرایط انتخاب موضوع

علاقة پژوهشگر

بدیع بودن

پژوهش پذیر بودن

اهمیت و الویت

توانایی پژوهشگر

منابع مادی

منابع اطلاعاتی

به صرفه بودن

شرایط تدوین موضوع تحقیق

موضوع به صورت یک جمله مثبت خبری؛

عدم استفاده از کلمات زائدی بدون نقش و باری در تحقیق؛

آزمون پذیر مطرح شدن موضوع؛

ریشه داشتن در علم مربوطه؛

محدود بودن موضوع تحقیق( ماهیتی/زمانی/مکانی/ جامعه آماری)

منابع و مراجع موجود برای انتخاب موضوع تحقیق

 

استفاده از تجارب شخصی و فردی محقق؛

استنتاج از نظریه ها و فرضیات موجود و مطرح؛

استفاده از متون مربوط به موضوع تحقیق؛

مسأله تحقیق

عبارتست از یک جمله استفهامی که رابطه موجود بین دو یا چند متغیر را مورد بررسی قرار می دهد و پاسخ این پرسش چیزی است که در تحقیق مورد جستجو است.

اگر یک مسئله علمی باشد، همواره شامل دو یا چند متغیر خواهد بود.

روش تبدیل موضوع به مسئله

 

 

روش استخوان ماهی

طبقه بندی مسائل تحقیق

مسائل توصیفی / استنباطی؛

مسائل تک متغیری / چند متغیری؛

مسائل همبستگی / تجربی؛

مسائلی بیانگر تفاوت هستند.

ویژگی های مسأله تحقیق

بیان کننده یک رابطه بین دو یا چند متغیر؛

صورت سوالی داشتن، به روشنی و بدون ابهام ؛

قابل آزمون بودن، با متغیرهایی قابل اندازه گیری؛

 موضع اخلاقی یا آرمانی نداشتن؛

محدود بودن و قابل سنجش دامنه و اثر؛

2-محتوای بیان مسأله

مقدمه

ویژگی های مسأله

ابعاد یا گستردگی مسأله

محیط مسأله

عوامل احتمالی بروز مسأله

نتایج حل مسأله

اهمیت و ضرورت حل مسأله

پیامدهای ناشی از عدم حل مسأله

چگونگی حل مسأله

3-هدف از بررسی پیشینه تحقیق

پی بردن به پژوهشهای انجام شده درباره مسأله

آشنایی با روشهای انجام پژوهشهای مشابه

بدست آوردن چارچوب نظری دربارة مسأله

جلوگیری از دوباره کاری

چگونگی انجام بررسی پیشینه تحقیق

کشف و شناسایی کلید واژگان مرتبط

پی بردن به اسناد و مدارک مربوط به کلید واژگان

انتخاب اسناد و مدارک مرتبط (از نظر موضوع و زمان)

مطالعه و فیش برداری (نقل قول مستقیم یا مفهومی)

 

ویژگیهای چهارچوب نظری

متغیرهای مرتبط با موضوع پژوهش باید به روشنی شناسایی و مشخص شوند.

چگونگی ارتباط، روابط مهمی که بین متغیرها بر پایة نظریه ها تصویر شده اند، باید در تحقیق بیان شوند.

اگر در پژوهشهای پیشین روابط بررسی شده باشند باید به مثبت یا منفی بودن این روابط در چهارچوب نظری اشاره شود.

روابط منتظره را باید حداقل به کمک پژوهشهای پیشین تبیین کرد.

باید چهارچوب نظری را طی یک نمودار نمایش داد.

مراحل تفضیلی اجرای طرح تحقیق علمی

4- بیان گزاره های مساله(اهداف –فرضیه ها یا سوالات تحقیق)

الف: هدف های تحقیق

 بیان نتایج مورد انتظاراز تحقیق

انواع اهداف تحقیق:

هدف کلی

اهداف فرعی 

 

 

مبنا های تعیین اهداف فرعی

متغیرها ی تحقیق (ابعاد مساله تحقیق)

شرایط اندازه گیری

کنترل زمینه

 

 

انواع اهداف تحقیق

 

 مشخصات هدف های تحقیق:

روشن باشد

منطقی باشد

قابل اندازه گیری باشد

با افعال حرکتی بیان شده باشد (Action Verbs):

تعیین کردن بررسی کردن مشخص کردن تبیین نمودن

افعال غیر حرکتی: درک کردن باور ردن ترجیح دادن

 

 

4- بیان گزاره های مساله(اهداف –فرضیه ها یا سوالات تحقیق)

الف: هدف های تحقیق

Good goals are SMART goals                             

Specific

Measurable

Attainable

Relevant

(Timeable)Trackable

مثال اهداف تحقیق

هدف کلی:

تعیین رابطه بین رضایت شغلی و عملکرد کارکنان در شرکت x

اهداف فرعی:

تعیین میزان رضایت شغلی کارکنان شرکت x  

تعیین میزان عملکرد کارکنان شرکت x

 تعیین رابطه بین رضایت شغلی و توانایی کاری کارکنان شرکت x

تعیین رابطه بین رضایت شغلی و تمایل کاری کارکنان شرکت x

 

4- بیان گزاره های مساله(اهداف –فرضیه ها یا سوالات تحقیق)

فرضیه ها

فرضیه حدس عالمانه ای است درباره حل یک مساله تحقیق.

فرضیه را می توان به منزله رابطه ای منطقی بین دو یا چند متغیر تعریف نمود که به صورت جمله ای آزمون پذیر بیان می شود.

4- بیان گزاره های مساله(اهداف –فرضیه ها یا سوالات تحقیق)

ب)ملاک های تدوین فرضیه های پژوهشی:

فرضیه باید آزمون پذیر باشد.

فرضیه باید رابطه بین دو یا چند متغیر بیان کند.

فرضیه باید با نظریه ای مرتبط  باشد.

فرضیه باید روشن باشد.

فرضیه باید فارغ از مفاهیم ارزشی و اخلاقی  باشد.

فرضیه باید دقیق و اختصاصی باشد.

 

 

 

 

 

 

 

4- بیان گزاره های مساله(اهداف –فرضیه ها یا سوالات تحقیق)

ب) انواع فرضیه ها/ سؤالات پژوهشی

فرضیه های جهت دار/ بدون جهت(از جهت اثر یک متغیر بر متغیر دیگر)

فرضیه های همبستگی / تفاوتی

فرضیه های پژوهشی / آماری

فرضیه های توصیفی / استنباطی (تمایزی-تفاوتی)

فرضیه های  یک متغیره / چند متغیره

فرضیه های همبستگی / آزمایشی (تجربی)

فرضیه های گروههای جورشده / گروههای مستقل

فرضیه های پارامتریک / ناپارامتریک

مثال فرضیه های تحقیق

بین رضایت شغلی و عملکرد کارکنان شرکت x رابطه وجود دارد:

بین رضایت شغلی و توانایی کاری کارکنان شرکت x رابطه  منفی وجود دارد.

بین بین رضایت شغلی و توانایی کاری کارکنان شرکت x رابطه  مثبت وجود دارد.

کارکنان شرکت x دارای رضایت شغلی هستند.

کارکنان شرکت x دارای عملکرد بالایی هستند.

4- بیان گزاره های مساله(اهداف –فرضیه ها یا سوالات تحقیق)

ج: مبنای تدوین فرضیه های تحقیق

مفاهیم و نظریه های مرتبط

مشاهده های تجربی ناشی از تحقیقات قبلی

د: شیوه های ساختن فرضیه ومدل مفهومی تحقیق

روش فرضی –استقرایی

 روش فرضی –قیاسی

 

مقایسه دو روش ساختن مدل تحلیلی

ابعاد تصویری ساختن دو روش مدل تحلیلی

ساختن مدل تحلیلی

4- بیان گزاره های مساله(اهداف –فرضیه ها یا سوالات تحقیق)

وجوه اشتراک و افتراق مسأله و فرضیه

تشابه:

هر دو هدایتگر تحقیق هستند.

معمولاً گزاره های ربطی تعمیم یافته هستند و می توان از آنها موارد خاص تجربی اشتقاق کرد.

هر دو از طریق کمک به رد یا قبول یک تئوری به پیشرفت دانش کمک می کنند.

افتراق:

فرضیه به شرط درست بیان شدن آزمون پذیر است ولی یک مساله تا به صورت فرضیه در نیاید به طور علمی قابل حل نیست.

ابطال پذیری نظریه ها و فرضیه ها

ابطال پذیری معیاری برای علمی بودن نظریه ها است.

علم با آزمون و خطا یعنی حدث ها و ابطال ها پیشرفت می کند. فقط قویترین نظریه ها بق می یابند، هرگز مجاز نیستیم بگوییم  فلان نظریه صادق است، تنها می توانیم بگوییم یا امیدوار باشیم که خیر المجودین است و از آنچه تا کنون وجود داشته بهتر است.

درجه ابطال پذیری = وضوح و دقت

شروط ابطال پذیری نظریه ها و یا فرضیه ها

به وضوح بیان شوند.

 دقیق باشند.

عمومیت داشته باشند.(محدود به شرایط خاص نباشند)

گزاره ها یا حالات مخالف را بپذیرند.

 

رابطه مساله و فرضیه/سوال پژوهشی

 

 

 

 

 

 

مسائل توصیفی – استنباطی                                                 فرضیه توصیفی – استنباطی

مسائل تک متغیری – چندمتغیری                                        فرضیه تک متغیری – چندمتغیری

مسائل همبستگی – مسائل تجربی                                        فرضیه همبیتگی – علًی

مسائلی که تفاوت را بیان می دارند                                        فرضیه هایی که تفاوت را بیان می دارند

 

4- بیان گزاره های تحقیق (اهداف –فرضیه ها یا سوالات تحقیق)

ملاک های ارزیابی گزارهای تحقیق :

آیا اهداف فرعی و فرضیه ها یا سوالات  تحقیق با توجه به ابعاد مساله تدوین شده است؟

آیا گزاره های تحقیق شیوه اجرای پژوهش را روشن می کند؟

آیا متغیر های پژوهش مشخص است؟

آیا تعریف عملیاتی  متغیرهای  تحقیق امکان پذیر است.

 

 

5- مشخص کردن متغیرها و تعریف عملیاتی و مقیاس سنجش متغیرها

پس از بیان فرضیه ها یا سوالات پژوهشی و مشخص کردن متغیر، باید متغیرهای تحقیق را تعریف عملیاتی بکنیم، یعنی باید منظور خود را از متغیرها یا مفاهیم مشخص(تعریف) کنیم.

متغیر:

متغیر کمیتی است که می تواند از یک فرد به فرد دیگر یا از یک مشاهده به مشاهده دیگر مقادیر مختلفی اختیار کند.

5- مشخص کردن متغیرها و تعریف عملیاتی و مقیاس سنجش متغیرها (ادامه)

تقسیم بندی متغیرها بر اساس نقش در تحقیق:

متغیر مستقل

متغیر وابسته

متغیر تعدیل کننده

متغیر کنترل:

1- کنترل های تحقیقی         2- کنترل های آماری

متغیر مداخله گر(مزاحم)

انواع متغیرها

متغیر مستقل                                    Independent Variables

متغیر وابسته                                       Dependent Variables

متغیر کمی یا کیفی             Quality VS. Quantity Variables

متغیر فعال یا خصیصه ای  Active VS. Attribution Variables

متغیر تعدیل کننده                             Moderating Variables

متغیر کنترل                                              Control Variables

متغیر مداخله کننده                           Intervening Variables

 

نکته مهم در تعیین متغیرها

یک متغیر اعم از اینکه مستقل، وابسته، مداخله گر، یا تعدیل کننده باشد، باید نوع آن با مطالعة دقیق عواملی که در هر وضعیت عمل می کنند، معین شود.

رابطة متغیر مستقل و متغیر وابسته

رابطة متغیر مستقل و وابسته همراه با متغیر تعدیل کننده

رابطة متغیرهای مستقل،مداخله گر، تعدیل کننده و وابسته

مدل / نظریه مشخصات شغلی